ฮอร์โมนเพศหญิง ที่ต้องรู้จัก Estrogen · Progesterone · Testosterone · DHEA
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →หน้าแรก › บทความสุขภาพ › ฮอร์โมนเพศหญิง
ฮอร์โมนเพศหญิง ที่ต้องรู้จักEstrogen · Progesterone · Testosterone · DHEA
ฮอร์โมนควบคุมทุกอย่างในร่างกายผู้หญิง ตั้งแต่อารมณ์ การนอน น้ำหนัก ผิวหนัง ไปจนถึงภาวะเจริญพันธุ์ — เข้าใจฮอร์โมนเท่ากับเข้าใจตัวเอง
ฮอร์โมนเพศหญิง 5 ชนิดหลัก — แต่ละตัวทำอะไรบ้าง?
Estrogen (เอสโตรเจน)
ฮอร์โมนเพศหญิงที่รู้จักกันมากที่สุด มีสามรูปแบบ: E1 (Estrone) สร้างหลัง menopause จากเนื้อเยื่อไขมัน, E2 (Estradiol) รูปแบบที่แรงที่สุด สร้างจากรังไข่ในวัยเจริญพันธุ์, E3 (Estriol) สร้างในช่วงตั้งครรภ์ มีฤทธิ์อ่อนที่สุด บทบาท: กระดูก หัวใจ สมอง ผิวหนัง ความต้องการทางเพศ และการพัฒนาลักษณะเพศหญิง
ช่วงสูงสุด: วันที่ 12–14 ของรอบเดือน (ก่อนตกไข่)
Progesterone (โปรเจสเตอโรน)
"ฮอร์โมนแห่งการตั้งครรภ์" สร้างหลังตกไข่จาก Corpus Luteum ที่รังไข่ บทบาท: เตรียมมดลูกรับตัวอ่อน ลดการอักเสบ ปรับอารมณ์ สนับสนุนการนอนหลับ และสร้างความสมดุลกับ Estrogen ถ้าตกไข่ไม่สม่ำเสมอ Progesterone จะต่ำ ทำให้เกิด Estrogen Dominance
ช่วงสูงสุด: วันที่ 19–22 ของรอบเดือน (luteal phase)
Testosterone (เทสโทสเตอโรน)
ผู้หญิงสร้าง Testosterone ในปริมาณน้อยกว่าผู้ชาย 10–20 เท่า แต่สำคัญไม่น้อยกว่า บทบาท: กล้ามเนื้อ กระดูก พลังงาน สมาธิ ความมั่นใจ libido และความเป็นอยู่ที่ดีโดยรวม ลดลงตามอายุและความเครียดเรื้อรัง
ระดับปกติ: 15–70 ng/dL (total testosterone ในผู้หญิง)
DHEA (Dehydroepiandrosterone)
ฮอร์โมนต้นน้ำที่ร่างกายแปลงเป็นทั้ง Estrogen และ Testosterone ตามความต้องการ สร้างสูงสุดช่วงอายุ 20–25 ปี แล้วลดลงเรื่อยๆ ต่อเนื่องทุกปี บทบาท: ภูมิคุ้มกัน กระดูก ผิว และการรับมือความเครียด
ลดลง: ~2% ต่อปีหลังอายุ 25 ปี
Cortisol (คอร์ติซอล)
ฮอร์โมนความเครียด เมื่อสูงเรื้อรังจะกด Progesterone (Cortisol ใช้ Pregnenolone ซึ่งเป็น precursor ของ Progesterone ทำให้ Progesterone ลด) ทำให้เกิด Estrogen Dominance และรบกวนวงจรประจำเดือน
ช่วงสูงสุด: 6:00–8:00 น. (diurnal rhythm)
วงจรฮอร์โมนรายเดือน — ทำไมอารมณ์และร่างกายเปลี่ยนทุกสัปดาห์
รอบเดือนปกติ 28–32 วันแบ่งเป็น 4 เฟสที่ฮอร์โมนเปลี่ยนแปลงอย่างมีแบบแผน เมื่อเข้าใจเฟสเหล่านี้ จะเข้าใจว่าทำไมพลังงาน อารมณ์ และสมรรถภาพร่างกายจึงแตกต่างกันในแต่ละสัปดาห์:
Menstrual
ระยะมีประจำเดือน
Estrogen และ Progesterone ต่ำทั้งคู่ — เยื่อบุมดลูกหลุดลอก รู้สึกเหนื่อยล้า เก็บตัว ต้องการพักผ่อน เป็นช่วงที่ร่างกาย "reset" ตามธรรมชาติ พลังงานต่ำ ควรออกกำลังกายเบาๆ
Follicular
ระยะ Follicular — เฟสพลังงาน
Estrogen เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ — ร่างกายรู้สึกดีขึ้น พลังงานสูง สมองแล่น สร้างสรรค์ ออกสังคมได้ดี เป็น "window of opportunity" ที่ดีที่สุดสำหรับงานสร้างสรรค์ การเรียนรู้ และออกกำลังกายหนัก
Ovulation
ระยะตกไข่ — เฟสพีค
Estrogen และ Testosterone สูงสุด — พลังงานสูงสุดของรอบเดือน ความมั่นใจสูง เข้าสังคมเก่ง ความต้องการทางเพศสูง เสียงดังและชัดขึ้น เป็นวันที่รู้สึก "เปล่งประกาย" ที่สุด
Luteal
ระยะ Luteal — เฟสพักฟื้น
Progesterone สูงขึ้น, Estrogen ลดลง — ร่างกายเริ่มชลอตัว บางคนรู้สึกหนักใจ อารมณ์แปรปรวน หิวมากขึ้น เต้านมคัดตึง ในช่วงท้าย (วัน 26–28) ฮอร์โมนทั้งคู่ลดฮวบ → PMS ในผู้ที่ไวต่อการเปลี่ยนแปลง
ความเข้าใจเฟสเหล่านี้ช่วยให้วางแผนชีวิตได้ดีขึ้น — เช่น นัดประชุมสำคัญในช่วง Follicular/Ovulation, พักผ่อนและใคร่ครวญในช่วง Luteal ตอนปลาย และไม่ตัดสินตัวเองว่า "อ่อนแอ" ในช่วง Menstrual
8 สัญญาณที่บอกว่าฮอร์โมนเพศหญิงไม่สมดุล
ร่างกายส่งสัญญาณฮอร์โมนไม่สมดุลผ่านอาการหลายอย่างที่มักถูกมองข้ามว่า "ปกติ" หรือ "เพราะเหนื่อย":
📅 ประจำเดือนผิดปกติ
- มาไม่สม่ำเสมอ (ขาด/เลื่อน)
- มามากผิดปกติ (Menorrhagia)
- ปวดมากจนกินยา
- หายไปนานกว่า 3 เดือน (Amenorrhea)
😤 อารมณ์และจิตใจ
- อารมณ์แปรปรวนรุนแรง
- วิตกกังวลโดยไม่มีเหตุ
- ซึมเศร้าช่วงก่อนเมนส์
- หงุดหงิดง่ายผิดปกติ
💤 การนอนหลับ
- นอนหลับยากหรือตื่นกลางดึก
- เหงื่อออกตอนกลางคืน (hot flashes)
- นอนพอแต่ยังเหนื่อยตลอด
⚖️ น้ำหนักและการเผาผลาญ
- น้ำหนักขึ้นที่หน้าท้องโดยไม่มีเหตุ
- ลดน้ำหนักยากผิดปกติ
- บวมน้ำก่อนเมนส์
🌸 ผิวและผม
- สิวก่อนเมนส์ หรือสิวที่คาง
- ผมร่วงมากขึ้น
- ผิวแห้งหรือมันเยิ้มผิดปกติ
- ขนที่ไม่พึงประสงค์เพิ่มขึ้น
🔋 พลังงานและสมาธิ
- เหนื่อยล้าเรื้อรัง
- Brain fog — สมองล้า ลืมบ่อย
- สมาธิสั้นลงอย่างมีนัย
💕 Libido และสุขภาพทางเพศ
- ความต้องการทางเพศลดลงมาก
- ช่องคลอดแห้ง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
- ปัสสาวะบ่อยขึ้น
🦴 กระดูกและข้อ
- ปวดข้อและกล้ามเนื้อบ่อยขึ้น
- ความแข็งแรงของกระดูกลดลง
- อาการปวดข้อที่แย่ลงหลัง 40 ปี
ฮอร์โมนเพศหญิงเปลี่ยนแปลงตามอายุอย่างไร
ฮอร์โมนในผู้หญิงไม่คงที่ตลอดชีวิต มีการเปลี่ยนแปลงที่คาดเดาได้ตามช่วงอายุ รู้จักไว้จะช่วยให้รับมือกับการเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่า:
Estrogen Dominance — ภาวะที่พบบ่อยกว่าที่คิด
Estrogen Dominance ไม่ได้หมายความว่า Estrogen "สูงเกินไป" เสมอไป แต่หมายถึง Estrogen มากเกินเทียบกับ Progesterone ซึ่งพบได้ทั้งในผู้หญิงที่ Estrogen ปกติแต่ Progesterone ต่ำ
สาเหตุที่พบบ่อย:
- Cortisol สูงเรื้อรัง (Pregnenolone Steal): ต่อมหมวกไตใช้ Pregnenolone สร้าง Cortisol แทน Progesterone ทำให้ Progesterone ลด
- Xenoestrogen: สารที่มีฤทธิ์คล้าย Estrogen จากพลาสติก BPA, สารกันบูด BHA/BHT, ยาฆ่าแมลง สะสมในเนื้อเยื่อและเพิ่ม Estrogen load
- Gut dysbiosis (Estrobolome): แบคทีเรียในลำไส้บางชนิดสร้างเอนไซม์ beta-glucuronidase ที่ "รีไซเคิล" Estrogen ที่ถูกกำจัดแล้วกลับเข้าร่างกาย
- Overweight/Obesity: เนื้อเยื่อไขมันสร้าง Estrone (E1) ผ่าน Aromatase enzyme
สงสัยว่าฮอร์โมนไม่สมดุล?
ตรวจฮอร์โมนเพศหญิงครบวงจรที่ Thrive Wellness — Estradiol, Progesterone, Testosterone, DHEA-S, Cortisol, FSH, LH ปรึกษาหมอนุ่นฟรี
วิธีตรวจฮอร์โมนเพศหญิง — ตรวจอะไร เมื่อไหร่ และอย่างไร
การตรวจฮอร์โมนในผู้หญิงต้องเลือก "เวลาตรวจ" ให้ถูกต้อง เพราะฮอร์โมนเปลี่ยนแปลงตลอดรอบเดือน:
| ฮอร์โมน | เวลาตรวจที่เหมาะสม | ข้อมูลที่ได้ |
|---|---|---|
| Estradiol (E2) + FSH | วันที่ 2–5 ของรอบเดือน | Baseline estrogen + ovarian reserve (FSH สูง = รังไข่เสื่อม) |
| Progesterone | วันที่ 19–22 (7 วันหลังตกไข่) | ยืนยันว่าตกไข่จริงไหม และ Progesterone peak เพียงพอไหม |
| LH Surge (ตกไข่) | วันที่ 10–14 ของรอบ | ยืนยันเวลาตกไข่จริง |
| Testosterone (Total + Free) | เช้าตรู่ (ก่อน 10:00 น.) | ระดับ free testosterone บ่งบอก bioavailability จริงๆ |
| DHEA-S, Cortisol | เช้า 8:00–9:00 น. (ยังไม่ได้กิน) | Diurnal peak ของทั้งคู่ ให้ค่าที่แม่นยำสุด |
| Prolactin, Thyroid (TSH, FT3, FT4) | ช่วงเช้าก่อนอาหาร | Thyroid มีผลต่อรอบเดือนและ fertility มาก |
สำหรับผู้ที่ประจำเดือนไม่สม่ำเสมอหรือหมดแล้ว แพทย์จะกำหนดวันตรวจที่เหมาะสมตามสถานะฮอร์โมนของแต่ละคน
6 วิธีดูแลฮอร์โมนเพศหญิงให้สมดุลตามธรรมชาติ
จัดการ Cortisol — รากฐานของทุกอย่าง ลดความเครียดเรื้อรัง เพราะ Cortisol สูงนานๆ ลดทั้ง Progesterone และ Testosterone พร้อมกัน เทคนิค: meditation, yoga, journaling, เดินในธรรมชาติ 20 นาที/วัน
นอนหลับ 7–9 ชั่วโมงในห้องมืดสนิท Melatonin จากความมืดกระตุ้น LH surge ที่กระตุ้นตกไข่ การนอนน้อยรบกวนทั้ง FSH, LH และ Cortisol ซึ่งทำลาย Progesterone
ลด Xenoestrogen ในชีวิตประจำวัน หลีกเลี่ยงขวดพลาสติก BPA ที่โดนความร้อน, กระทะ non-stick ที่ขูดขีด, ผลิตภัณฑ์ความงามที่มี Paraben และ Phthalates — สะสมเล็กน้อยแต่ผลทบต้นได้
ดูแล Liver detox — กำจัด Estrogen ที่ใช้แล้ว ตับต้อง conjugate Estrogen เพื่อขับออก Cruciferous vegetables (บร็อคโคลี กะหล่ำ) มีสาร DIM และ Sulforaphane ช่วย Phase I+II detox ลด Estrogen dominance
ดูแล Gut Microbiome — ลด Estrobolome Fiber สูง (Prebiotic) ลด beta-glucuronidase ที่รีไซเคิล Estrogen กลับ Probiotic ช่วยรักษา gut barrier และลด estrogen recirculation
ออกกำลังกายแบบ Resistance Training Strength training เพิ่ม Testosterone ปกป้องกระดูก และปรับ Insulin sensitivity ซึ่งส่งผลต่อสมดุล Estrogen-Progesterone — แต่อย่า overtrain เพราะ cortisol จะพุ่ง
อ้างอิงทางวิทยาศาสตร์
- Stanczyk FZ. "All progestins are not created equal." Steroids. 2003;68(10-13):879-90. PMID: 14667980
- Davis SR, Wahlin-Jacobsen S. "Testosterone in women — the clinical significance." Lancet Diabetes Endocrinol. 2015;3(12):980-92. PMID: 26358173
- Plottel CS, Blaser MJ. "Microbiome and malignancy." Cell Host Microbe. 2011;10(4):324-35. PMC: PMC3264051
- Reed BG, Carr BR. "The Normal Menstrual Cycle and the Control of Ovulation." In: Feingold KR, et al., editors. Endotext. MDText.com; 2018. PMID: 25905282
- Kalantaridou SN, et al. "Stress and the female reproductive system." J Reprod Immunol. 2004;62(1-2):61-8. PMID: 15288182
บริการที่เกี่ยวข้องที่ Thrive Wellness
พร้อมเข้าใจและดูแลฮอร์โมนของคุณ?
ปรึกษาหมอนุ่นฟรีเพื่อออกแบบแผนตรวจและดูแลฮอร์โมนที่เหมาะกับช่วงวัยและอาการของคุณ — ที่ Thrive Wellness ลาดพร้าว เปิดทุกวัน 10:00–19:00
คำถามที่พบบ่อย
ฮอร์โมนเพศหญิงมีกี่ชนิด อะไรบ้าง?
ฮอร์โมนหลักในผู้หญิงมี 5 ชนิดหลักที่ทำงานร่วมกัน: Estrogen (E1 E2 E3), Progesterone, Testosterone, DHEA และ Cortisol นอกจากนี้ยังมี FSH, LH, Prolactin และ Thyroid hormone ที่ส่งผลต่อสุขภาพสตรีโดยตรง
Estrogen กับ Progesterone ต่างกันอย่างไร?
Estrogen สร้างโดยรังไข่ในช่วง follicular phase (ก่อนตกไข่) มีบทบาทกระตุ้นการเจริญเติบโตของเยื่อบุมดลูก กระตูกระดูก และปกป้องหัวใจ Progesterone สร้างหลังตกไข่ (luteal phase) ทำให้มดลูกพร้อมรับตัวอ่อน ลดการอักเสบ และสนับสนุนการนอนหลับ ทั้งสองต้องสมดุลกัน ถ้า Estrogen มากแต่ Progesterone น้อย เรียกว่า Estrogen Dominance
อาการฮอร์โมนไม่สมดุลในผู้หญิงมีอะไรบ้าง?
อาการที่พบบ่อย ได้แก่ ประจำเดือนผิดปกติ (มามาก มาน้อย มาไม่สม่ำเสมอ), อารมณ์แปรปรวน, ปวดหัวก่อนเมนส์, เต้านมคัดตึง, น้ำหนักขึ้นง่ายโดยเฉพาะที่หน้าท้อง, สิวก่อนเมนส์, นอนหลับยาก, เหนื่อยง่าย, libido ลด และผมร่วง
ฮอร์โมนเพศหญิงเริ่มลดลงตั้งแต่อายุเท่าไหร่?
Progesterone เริ่มลดลงก่อนตั้งแต่อายุ 35 ปี, Estradiol (E2) เริ่มลดเร็วขึ้นในช่วง perimenopause (38–48 ปี), และลดฮวบในช่วง menopause (เฉลี่ย 51 ปีในไทย) DHEA และ Testosterone ในผู้หญิงลดลงเรื่อยๆ ตั้งแต่อายุ 30 ปีเป็นต้นไป
Estrogen Dominance คืออะไร และเกิดจากอะไร?
Estrogen Dominance คือภาวะที่ Estrogen สูงเกินเทียบกับ Progesterone สาเหตุ ได้แก่ ความเครียดสูง (Cortisol กด Progesterone), การสัมผัส Xenoestrogen จากพลาสติก BPA สารกันบูด BHA/BHT, ไขมันสะสมมาก (ไขมันสร้าง Estrone E1 เพิ่ม), gut dysbiosis (เชื้อในลำไส้ recycle Estrogen) และขาด Progesterone หลังวัยใกล้หมดประจำเดือน
จะตรวจฮอร์โมนเพศหญิงได้ที่ไหน ตรวจอะไรบ้าง?
ที่ Thrive Wellness ตรวจได้ครบ ได้แก่ Estradiol (E2), Progesterone, FSH, LH, Testosterone (Total + Free), DHEA-S, Cortisol (morning), Prolactin และ Thyroid panel (TSH, FT3, FT4) เลือกตรวจวันที่ 2–5 ของรอบเดือน (สำหรับ baseline estrogen และ FSH) หรือวันที่ 19–22 (สำหรับ progesterone peak) นัดปรึกษาหมอนุ่นฟรีเพื่อออกแบบแ
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →