Progesterone คืออะไร? ฮอร์โมนที่ผู้หญิงขาดไม่ได้
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →🔬 Progesterone มาจากไหน?
📅 Progesterone ในรอบเดือน — ขึ้นลงอย่างไร?
ระดับ Progesterone ตามวันในรอบเดือน (28 วัน)
ถ้าไม่มีการตั้งครรภ์ — Corpus Luteum เสื่อมลง Progesterone ตกฮวบ ทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกหลุดออกเป็นประจำเดือน ผู้หญิงที่ไม่มีการตกไข่ (Anovulatory cycle) จะไม่มี Corpus Luteum และไม่มีการพุ่งของ Progesterone ในระยะ Luteal
⚡ 7 บทบาทสำคัญของ Progesterone ที่คุณอาจไม่รู้
⚠️ อาการขาด Progesterone — สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม
| ระบบ | อาการ | กลไก |
|---|---|---|
| รอบเดือน | มาไม่สม่ำเสมอ มามากผิดปกติ รอบสั้นลง | Corpus Luteum ทำงานไม่ดี ไม่มีการตกไข่ |
| การนอนหลับ | นอนไม่หลับ ตื่นบ่อยกลางดึก ฝันมาก | GABA receptor stimulation ลดลง |
| อารมณ์ | วิตกกังวล หงุดหงิดง่าย ซึมเศร้าช่วง PMS | Allopregnanolone ต่ำ ลด GABAergic tone |
| น้ำหนัก | น้ำหนักขึ้นโดยเฉพาะช่วงท้องและสะโพก | Estrogen Dominance กระตุ้นการเก็บไขมัน |
| เต้านม | เจ็บเต้านมก่อนมีประจำเดือน เต้านมคัดตึง | Estrogen unopposed กระตุ้นเนื้อเยื่อเต้านม |
| การตั้งครรภ์ | ตั้งครรภ์ยาก แท้งบุตรในช่วงแรก | เยื่อบุมดลูกไม่พร้อมรับตัวอ่อน |
| กระดูก | สูญเสียมวลกระดูกเร็ว (ระยะยาว) | Osteoblast ทำงานน้อยลง |
⚖️ Estrogen Dominance — เมื่อ Estrogen ครองอำนาจ
สัญญาณที่บ่งบอกว่า Estrogen Dominance อยู่เบื้องหลัง
สำคัญ: Estrogen Dominance ไม่จำเป็นต้องมี Estrogen สูงจริงๆ — เพียงแค่ Progesterone ต่ำกว่า Estrogen มากพอ ก็ทำให้เกิดภาวะนี้ได้ ดังนั้นการตรวจต้องดู อัตราส่วน Estrogen:Progesterone ไม่ใช่ค่าตัวเลขเพียงอย่างเดียว
🌿 วิธีสนับสนุนระดับ Progesterone ตามธรรมชาติ
ลดความเครียด — ตัดวงจร Cortisol Steal
เมื่อร่างกายเครียด ต่อมหมวกไตใช้ Progesterone เป็น Precursor สร้าง Cortisol เพิ่มขึ้น ทำให้ Prog ลดลง การฝึก Breathing, Yoga หรือ Mindfulness ช่วยตัด "Cortisol Steal" นี้ได้โดยตรง
กินอาหารที่สนับสนุนการตกไข่
Zinc (หอยนางรม ฟักทอง) สนับสนุน Corpus Luteum · Vitamin B6 (ปลาทูน่า ไก่) เพิ่ม Prog synthesis · Magnesium ช่วยการทำงานของ GABA receptor · หลีกเลี่ยงน้ำตาลและ Processed foods ที่รบกวน Insulin และ Hormonal axis
ออกกำลังกายในระดับที่เหมาะสม
การออกกำลังกายหนักเกินไปหรือน้ำหนักต่ำเกินไปทำให้ Hypothalamus หยุดส่งสัญญาณ LH (ฮอร์โมนกระตุ้นการตกไข่) ทำให้ไม่มี Corpus Luteum และ Prog ตก ออกกำลังกายระดับปานกลาง 150 นาที/สัปดาห์ เหมาะที่สุด
Vitex (Chaste Berry) — สมุนไพรที่มีหลักฐานรองรับ
Vitex agnus-castus กระตุ้น LH ผ่าน Dopaminergic pathway ช่วยการตกไข่และเพิ่ม Prog ในช่วง Luteal Phase หลายการศึกษา RCT พบว่าช่วยลดอาการ PMS ได้อย่างมีนัยสำคัญ
Bioidentical Progesterone (ภายใต้แพทย์)
สำหรับผู้ที่ขาด Prog อย่างรุนแรง แพทย์อาจพิจารณา Bioidentical Progesterone (เหมือนโมเลกุลธรรมชาติ 100%) ทั้งในรูปแบบ Oral Micronized Progesterone หรือ Progesterone cream — แตกต่างจาก Synthetic Progestin อย่างสำคัญ
🔬 ตรวจ Progesterone อย่างไรให้ได้ผลที่แม่นยำ?
| การตรวจ | ช่วงเวลาที่เหมาะสม | ค่าปกติ | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| Serum Progesterone | วันที่ 21 ของรอบ (Luteal Phase) | 5–20 ng/mL | มาตรฐานที่ใช้บ่อยที่สุด |
| Estradiol (E2) | วันที่ 3 และวันที่ 21 | วันที่ 3: 20–150 pg/mL | ดูอัตราส่วน E2:Prog ร่วมด้วย |
| Saliva Progesterone | วันที่ 21 ตอนเช้า | ขึ้นกับห้องแล็บ | วัด Free (bioavailable) Prog ได้ดีกว่า |
| FSH / LH | วันที่ 3 ของรอบ | FSH: 3–10 mIU/mL | ประเมิน Ovarian Reserve และการตกไข่ |
🔗 บริการที่เกี่ยวข้องที่ Thrive Wellness
สงสัยว่า Progesterone ต่ำหรือ Estrogen Dominance?
ปรึกษาแพทย์ที่ Thrive Wellness เพื่อตรวจฮอร์โมนในช่วงเวลาที่ถูกต้อง
และวางแผนการสมดุลฮอร์โมนเฉพาะบุคคล
อ้างอิงทางวิทยาศาสตร์
- Prior JC. "Progesterone for symptomatic perimenopause treatment — Progesterone politics, physiology and potential for perimenopause." Facts Views Vision ObGyn. 2011;3(2):109-120. PMCID: PMC3987489
- Bäckström T, et al. "Allopregnanolone and mood disorders." Progress in Neurobiology. 2014;113:88-94. PMID: 24184390
- Leonetti HB, et al. "Transdermal progesterone cream for vasomotor symptoms and postmenopausal bone loss." Obstetrics & Gynecology. 1999;94(2):225-228. PMID: 10432133
- Schüssler P, et al. "Progesterone reduces wakefulness in sleep EEG and has no effect on cognition in healthy postmenopausal women." Psychoneuroendocrinology. 2008;33(8):1124-1131. PMID: 18583056
- Romm A. "Botanical Medicine for Women's Health." 2nd Ed. Churchill Livingstone. 2017. (Vitex agnus-castus chapter)
คำถามที่พบบ่อย
Progesterone คืออะไร?
Progesterone คือฮอร์โมนสเตียรอยด์ที่ผลิตจาก Corpus Luteum (ซากฟองไข่หลังตกไข่) ต่อมหมวกไต และรก (ระหว่างตั้งครรภ์) ชื่อมาจาก Pro-gestation หมายถึงสนับสนุนการตั้งครรภ์ แต่บทบาทครอบคลุมถึงการนอนหลับ อารมณ์ กระดูก และภูมิคุ้มกัน
อาการขาด Progesterone มีอะไรบ้าง?
อาการขาด Progesterone ได้แก่ รอบเดือนไม่สม่ำเสมอหรือมามากผิดปกติ นอนไม่หลับ วิตกกังวล อารมณ์แปรปรวน (โดยเฉพาะช่วง Luteal Phase) ตั้งครรภ์ยาก แท้งบุตรซ้ำ ปวดศีรษะไมเกรนก่อนมีประจำเดือน และน้ำหนักขึ้นง่าย
Estrogen Dominance คืออะไร?
Estrogen Dominance คือภาวะที่ Estrogen สูงเมื่อเทียบกับ Progesterone ไม่จำเป็นต้องมี Estrogen สูงจริง — แค่ Progesterone ต่ำก็ทำให้ Estrogen 'ครองอำนาจ' ได้ อาการได้แก่ เต้านมเจ็บ ประจำเดือนมามาก อารมณ์แปรปรวน น้ำหนักเพิ่ม และ Fibroids
Progesterone เกี่ยวข้องกับการนอนหลับอย่างไร?
Progesterone มีฤทธิ์กดประสาทเล็กน้อยผ่าน GABA receptor ทำให้รู้สึกผ่อนคลายและหลับง่ายขึ้น โดยเฉพาะ Allopregnanolone ซึ่งเป็น metabolite ของ Progesterone เป็น GABA-A agonist ที่แรง ผู้หญิงที่ขาด Progesterone จึงมักนอนไม่หลับและวิตกกังวลมากขึ้น
Progesterone ลดลงเมื่อไหร่?
Progesterone เริ่มลดลงตั้งแต่อายุ 35 ปีขึ้นไป และลดลงอย่างรวดเร็วในช่วง Perimenopause (อายุ 40+) เมื่อรอบเดือนไม่สม่ำเสมอ ความเครียดเรื้อรัง การออกกำลังกายหนักเกินไป และน้ำหนักต่ำเกินไปก็ลด Progesterone ได้
ตรวจ Progesterone อย่างไรและเมื่อไหร่?
ควรตรวจ Progesterone ในเลือดช่วงวันที่ 21 ของรอบเดือน (Luteal Phase) ซึ่งเป็นช่วงที่ระดับสูงสุด ค่าปกติช่วง Luteal Phase ควรอยู่ที่ 5–20 ng/mL ถ้าต่ำกว่า 3 ng/mL บ่งชี้ว่าไม่มีการตกไข่หรือ Corpus Luteum ทำงานไม่ดี
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →